Cần Thơ: Làm rõ loài và nguồn gốc cây thủy tùng ghép – Bài học về bảo tồn và quản lý nguồn gen quý hiếm
Những ngày gần đây, thông tin xoay quanh việc ông Huỳnh Công Thống (cù lao Tân Lộc, TP. Cần Thơ) đã hơn 20 năm nghiên cứu, ghép và nhân giống thành công cây thủy tùng – một loài thực vật quý hiếm thuộc Nhóm IA trong Sách Đỏ Việt Nam – đã thu hút sự quan tâm lớn của dư luận. Trước sự việc này, các cơ quan chức năng thành phố Cần Thơ đã nhanh chóng vào cuộc để khảo sát, giám định loài và xác định nguồn gốc cây nhằm đảm bảo tính khoa học, pháp lý và phù hợp với định hướng bảo tồn đa dạng sinh học.
Kết quả khảo sát ban đầu tại vườn cây thủy tùng
Theo ông Ngô Chí Điện – Chi cục trưởng Chi cục Phát triển Nông thôn và Kiểm lâm TP. Cần Thơ, qua kiểm tra thực tế tại vườn nhà ông Huỳnh Công Thống, cơ quan chức năng ghi nhận có tổng cộng 17 cá thể cây được gọi là thủy tùng. Trong đó, 1 cây đã trồng được khoảng 19 năm, có đường kính gốc lên tới 161cm, cao khoảng 12m; 16 cây còn lại được trồng khoảng 17 năm, đường kính gốc dao động từ 60–75cm, chiều cao từ 8–10m.
Về hình thái, các cá thể này có nhiều đặc điểm tương đồng với loài thủy tùng (Glyptostrobus pensilis (Staunt.) K. Koch) – loài thực vật rừng quý hiếm nằm trong Sách Đỏ Việt Nam. Tuy nhiên, để đưa ra kết luận chính xác, các cơ quan chuyên môn như Viện Sinh học và đơn vị giám định loài sẽ tiếp tục phối hợp nhằm xác định danh pháp khoa học cũng như nguồn gốc cây mẹ.
Đây là bước bắt buộc nhằm tránh nhầm lẫn giữa các loài có hình thái gần giống nhau, đồng thời đảm bảo tuân thủ chặt chẽ các quy định của pháp luật hiện hành về bảo vệ loài nguy cấp, quý, hiếm.
Xem thêm: Nguồn gốc cây dừa sáp ở Việt Nam và giá trị đặc biệt của giống dừa sáp
Tâm huyết của người dân trong công tác bảo tồn
Ngành chức năng ghi nhận và đánh giá cao sự tâm huyết, bền bỉ của ông Huỳnh Công Thống trong việc nghiên cứu, gìn giữ và nhân giống các loài cây quý hiếm suốt nhiều năm qua. Việc một cá nhân chủ động tìm tòi, học hỏi và áp dụng các phương pháp nhân giống, ghép cây thể hiện tinh thần trách nhiệm với môi trường và phù hợp với chủ trương bảo tồn nguồn gen thực vật của ngành nông nghiệp.
Ở góc độ khoa học và thực tiễn, những nỗ lực như vậy cũng cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của người dân trong bảo tồn đa dạng sinh học, bên cạnh các viện nghiên cứu và cơ quan quản lý nhà nước. Những kiến thức, công nghệ về giống cây, bảo tồn và nhân giống hiện nay cũng đang được chia sẻ ngày càng nhiều trên các nền tảng chuyên ngành như https://vigen.vn/, giúp người làm nông nghiệp và nghiên cứu sinh học tiếp cận thông tin một cách bài bản và cập nhật.
Khía cạnh pháp lý cần được làm rõ
Tuy nhiên, từ góc độ quản lý nhà nước, ông Ngô Chí Điện nhấn mạnh rằng nếu cây được xác định đúng là thủy tùng – loài thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm thuộc Nhóm IA theo Nghị định 06/2019/NĐ-CP và Nghị định 84/2021/NĐ-CP – thì mọi hoạt động khai thác, mua bán, tặng cho vì mục đích thương mại đều bị nghiêm cấm, trừ trường hợp phục vụ nghiên cứu khoa học, bảo tồn hoặc chuyển giao phi thương mại và phải có sự cho phép của cơ quan có thẩm quyền.
Đáng chú ý, dù cây thủy tùng trong vườn nhà ông Thống được nhân giống bằng phương pháp ghép trên gốc cây khác (như cây bụt mọc), thì phần cây ghép vẫn được xác định là cá thể của loài nguy cấp, quý, hiếm. Vì vậy, việc mua bán hay trao đổi thương mại vẫn không được phép theo quy định pháp luật hiện hành.
Hướng đi hài hòa giữa bảo tồn và phát triển
Trong thời gian tới, Chi cục Phát triển Nông thôn và Kiểm lâm TP. Cần Thơ sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị chuyên môn và chính quyền địa phương để làm việc cụ thể với ông Huỳnh Công Thống. Nội dung làm việc tập trung vào việc xác định nguồn gốc cây mẹ, quy trình nhân giống, cũng như hướng dẫn các thủ tục cần thiết nếu ông có nguyện vọng đăng ký cơ sở bảo tồn hoặc chuyển giao phục vụ nghiên cứu khoa học.
Việc này nhằm đảm bảo hài hòa giữa yêu cầu quản lý nhà nước và lợi ích chung của cộng đồng, đồng thời tạo điều kiện để các cá nhân có tâm huyết tham gia bảo tồn nguồn gen quý hiếm một cách hợp pháp, bền vững.
Ý nghĩa của việc nhân giống loài quý hiếm
Dù hiện nay chưa có thống kê đầy đủ về số lượng cây thủy tùng được trồng trong vườn nhà dân, nhưng theo lãnh đạo Chi cục Phát triển Nông thôn và Kiểm lâm TP. Cần Thơ, việc người dân quan tâm trồng và nhân giống loài cây này – nếu thực hiện đúng quy định – có thể mang lại nhiều lợi ích thiết thực như: gia tăng số lượng cá thể ngoài tự nhiên, hình thành các quần thể “dự trữ gene”, giảm áp lực khai thác lên quần thể tự nhiên đang suy giảm.
Bên cạnh đó, hoạt động này còn góp phần phục hồi nguồn gene, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn đa dạng sinh học và tạo tiền đề cho các chương trình nghiên cứu, phục hồi loài trong tương lai. Tương tự như việc lựa chọn giống cây trồng phù hợp để rút ngắn thời gian ra trái, cho hiệu quả kinh tế cao – ví dụ như sự so sánh giữa dừa sáp và dừa thường được phân tích tạ ihttps://vigen.vn/khi-nao-nen-thu-hoach-chuoi-de-dat-nang-suat-cao-nhat/ – thì trong bảo tồn, việc hiểu rõ đặc tính loài và tuân thủ quy định pháp lý cũng đóng vai trò then chốt.
Khuyến nghị từ cơ quan quản lý
Lãnh đạo Chi cục Phát triển Nông thôn và Kiểm lâm TP. Cần Thơ khuyến nghị, các cá nhân, tổ chức có mong muốn nghiên cứu, nhân giống hoặc bảo tồn loài nguy cấp, quý, hiếm cần chủ động tìm hiểu kỹ về pháp lý. Cụ thể, phải có hồ sơ chứng minh nguồn gốc hợp pháp của cây mẹ, đăng ký cơ sở gây trồng hoặc bảo tồn nguồn gene theo quy định, chỉ thực hiện hoạt động vì mục đích nghiên cứu, bảo tồn, không thương mại hóa và tuân thủ đầy đủ các thủ tục xin phép khi vận chuyển, trưng bày hay chuyển giao.
Câu chuyện về cây thủy tùng ghép tại Cần Thơ không chỉ là vấn đề giám định loài, mà còn là lời nhắc nhở quan trọng về trách nhiệm chung trong việc bảo tồn nguồn tài nguyên sinh học quý giá của quốc gia – nơi mà khoa học, pháp luật và tâm huyết của người dân cần song hành để đạt được hiệu quả bền vững lâu dài.
Cách Trồng Lại Và Chăm Sóc Cây Nhất Chi Mai Sau Tết Để Hoa Nở Đẹp Năm Sau
1. Đặc điểm sinh trưởng của nhất chi mai sau Tết
Nhất chi mai là dòng mai trắng có giá trị thẩm mỹ cao, thường được trưng bày trong dịp Tết bởi vẻ đẹp thanh khiết và ý nghĩa tinh khôi. Tuy nhiên, sau khi hoa tàn, cây bước vào giai đoạn suy yếu do đã dồn toàn bộ dinh dưỡng để nuôi nụ và hoa trong suốt mùa lễ. Nếu không chăm sóc đúng kỹ thuật, cây dễ suy kiệt, chảy nhựa thân, thối rễ hoặc không ra hoa vào năm sau.
Giai đoạn sau Tết chính là thời điểm quan trọng nhất để phục hồi sức sống cho cây. Việc thay đất, xử lý bộ rễ, cắt tỉa và điều chỉnh chế độ tưới nước cần thực hiện đúng quy trình để đảm bảo cây phát triển ổn định cho chu kỳ tiếp theo.
Bạn đọc có thể tham khảo thêm nội dung tiếp theo để có cái nhìn đầy đủ và cụ thể hơn: trung tâm nuôi cấy mô lớn nhất
2. Chuẩn bị đất trồng thay thế đạt tiêu chuẩn
Bộ rễ của nhất chi mai khá nhỏ, mảnh và yếu. Vì vậy, giá thể trồng bắt buộc phải thông thoáng, tơi xốp và thoát nước tốt. Đất bí chặt sẽ khiến rễ bị tù, thiếu oxy và dễ phát sinh nấm bệnh.
Có thể sử dụng đất ruộng phơi khô, sau đó đập nhỏ và sàng lấy hạt có kích thước khoảng 3–5 mm. Loại đất này có độ tơi tương đối, phù hợp với đặc tính sinh trưởng của mai trắng. Để tăng dinh dưỡng, nên trộn thêm phân chuồng hoai mục đã xử lý kỹ, tuyệt đối không dùng phân tươi.
Ngoài ra, có thể bổ sung thêm tro trấu hoặc xơ dừa đã xử lý để tăng độ thoáng khí. Tỷ lệ phối trộn cần đảm bảo đất không giữ nước quá lâu nhưng vẫn đủ ẩm cho rễ hấp thu.
Nếu mua cây từ vườn cây giống uy tín, thông thường cây đã được trồng trong giá thể đạt chuẩn. Tuy nhiên sau Tết vẫn cần thay đất để loại bỏ phần giá thể đã cũ và nghèo dinh dưỡng.
3. Quy trình trồng lại cây nhất chi mai sau Tết
Đối với cây đã trưng bày trong nhà nhiều ngày, cần đưa cây ra môi trường ngoài trời trước 5–7 ngày để thích nghi dần với ánh sáng và nhiệt độ tự nhiên. Trong thời gian này, đặt cây ở nơi có mái che, tránh ánh nắng trực tiếp chiếu mạnh làm cháy lá và sốc nhiệt.
Khi tiến hành trồng lại, thực hiện theo các bước sau:
Bước 1: Nhấc cây khỏi chậu cũ, nhẹ nhàng rũ bớt đất quanh rễ.
Bước 2: Kiểm tra toàn bộ hệ rễ, dùng kéo sắc cắt bỏ những rễ bị dập, thối hoặc khô mục. Không nên giữ lại rễ hư vì sẽ tạo điều kiện cho nấm bệnh phát triển.
Bước 3: Nếu trồng ngoài vườn, chọn vị trí cao ráo, không bị ngập úng. Đào hố vừa đủ đặt bầu cây, lấp đất đã chuẩn bị và vun gốc nhẹ để cố định cây.
Bước 4: Nếu trồng trong chậu, chọn chậu có kích thước lớn hơn chậu cũ, có lỗ thoát nước tốt. Đặt cây vào chậu mới, lấp đất ngang phần cổ rễ, không lấp quá sâu.
Sau khi trồng xong, tưới đẫm nước lần đầu để đất ôm sát rễ. Trong tuần đầu tiên, che nắng nhẹ cho cây để tránh mất nước đột ngột.
4. Kỹ thuật cắt tỉa sau khi hoa tàn
Khoảng tháng 2 âm lịch, khi hoa đã nở hết và bắt đầu tàn, có thể tiến hành cắt tỉa tạo tán. Tuy nhiên cần quan sát màu lá. Khi lá chuyển sang xanh đậm, chứng tỏ cây đã ổn định sinh trưởng và có thể cắt tỉa.
Nguyên tắc chung là cắt bỏ khoảng 1/3 chiều dài cành. Có thể tạo dáng theo hình tháp như cây thông, nghĩa là cành trên ngắn hơn cành dưới để đảm bảo phân bổ ánh sáng đều.
Việc cắt tỉa đúng thời điểm sẽ giúp kích thích chồi mới phát triển, tạo tiền đề cho mầm hoa năm sau. Không nên cắt quá sớm vì dễ làm cây ra lộc non trong thời tiết lạnh, khiến cành yếu và kém sức sống.
5. Chế độ tưới nước hợp lý
Nhất chi mai là cây ưa nước nhưng không chịu được ngập úng. Đây là điểm mấu chốt trong chăm sóc.
Nên tưới 2–3 lần mỗi tuần tùy điều kiện thời tiết. Kiểm tra độ ẩm đất bằng cách chọc nhẹ ngón tay xuống lớp đất mặt. Nếu đất khô khoảng 2–3 cm bên dưới thì mới tiến hành tưới.
Mỗi lần tưới chỉ cần đủ làm ẩm đều bầu đất, không tưới quá nhiều khiến nước đọng ở đáy chậu. Tuyệt đối không để đất ẩm liên tục trong nhiều ngày vì sẽ gây chảy nhựa thân và thối rễ.
Chỉ tưới vào sáng sớm hoặc chiều mát. Không tưới khi nắng gắt.
6. Bón phân và bổ sung dinh dưỡng
Nhất chi mai thích hợp với nguồn dinh dưỡng hữu cơ. Có thể sử dụng nước giải pha loãng theo tỷ lệ 1:20 tưới mỗi tuần một lần để cung cấp đạm tự nhiên. Tuy nhiên phải đảm bảo dung dịch đã được pha loãng kỹ, tránh gây xót rễ.
Ngoài ra, có thể bổ sung đậu tương giã nhuyễn ủ hoai để tăng dinh dưỡng cho cây. Hạn chế dùng phân hóa học vì dễ gây hiện tượng chảy nhựa vào mùa hè.
Sau khi cây phục hồi ổn định, có thể bổ sung phân hữu cơ định kỳ mỗi tháng một lần để duy trì sinh trưởng khỏe mạnh.
7. Tỉa lá và điều chỉnh thời điểm ra hoa
Đầu tháng 7 âm lịch nên tiến hành tỉa bớt lá già để cây tập trung nuôi chồi mới. Tuy nhiên không nên cắt tỉa vào giữa tháng 7 ở miền Bắc vì thời điểm này thường có sương muối, dễ làm lá non quăn và cây suy yếu.
Để cây ra hoa đúng dịp Tết, cần tuốt lá trước khoảng 50–60 ngày. Thời điểm thích hợp thường rơi vào cuối tháng 10 âm lịch.
Nếu năm đó gió nồm đến sớm và thời tiết ấm, nên tuốt lá muộn hơn để tránh cây nở hoa sớm.
8. Phòng ngừa hiện tượng chảy nhựa và nấm bệnh
Chảy nhựa thân là hiện tượng phổ biến ở nhất chi mai, thường do thừa nước hoặc sương muối kéo dài. Khi phát hiện thân cây tiết nhựa nhiều, cần điều chỉnh lại lượng nước tưới ngay lập tức.
Có thể phun dung dịch vôi + lưu huỳnh pha loãng hoặc sử dụng thuốc trị nấm như Ridomil để xử lý. Việc phòng bệnh cần thực hiện sớm để tránh lây lan sang phần gỗ bên trong.
9. Kết luận
Chăm sóc nhất chi mai sau Tết là quá trình đòi hỏi sự tỉ mỉ và theo dõi sát sao từng giai đoạn sinh trưởng. Từ việc chuẩn bị đất tơi xốp, xử lý bộ rễ, cắt tỉa đúng thời điểm, điều chỉnh nước tưới đến kiểm soát sâu bệnh, tất cả đều góp phần quyết định việc cây có ra hoa đẹp vào năm sau hay không.
Chỉ cần thực hiện đúng kỹ thuật và duy trì chăm sóc đều đặn, cây nhất chi mai sẽ phục hồi mạnh mẽ, tiếp tục khoe sắc trắng tinh khôi mỗi độ xuân về.
Trong bối cảnh nhu cầu giống cây trồng ngày càng tăng cao, việc tìm kiếm một đơn vị uy tín chuyên cung cấp cây giống chất lượng, nguồn gốc rõ ràng và ứng dụng công nghệ cao đang trở thành mối quan tâm hàng đầu của người làm nông nghiệp trên khắp Việt Nam. Vì vậy, ViGen.vn – Trung tâm cây giống ViGen là đơn vị chuyên cung cấp giống cây trồng, giống cây và cây giống Việt Nam ứng dụng công nghệ cao, đặc biệt là cây giống cấy mô, với nguồn cung ổn định từ trại cây giống, trại giống cây trồng đạt chuẩn, phân phối cây giống giá sỉ và bán cây giống qua hệ thống đại lý toàn quốc, giúp khách hàng dễ dàng tìm được địa chỉ mua cây giống uy tín khi cần mua cây giống ở đâu, từ nhà sản xuất cây giống đến nguồn cung cây giống chất lượng cao.